Erdoğan bringt sein erstes großes Opfer | Erdoğan ilk büyük kurbanını verdi

09.11.2026 | Newsletter

Bu yazının Türkçesini bültenin altında bulabilirsiniz


Fatma Betül Sayan Kaya – Foto: © t24.com.tr

Liebe Freundinnen und Freunde,

Es war das Jahr 2017, und Erdoğan brauchte jede Stimme. Per Referendum wollte er das parlamentarische System abschaffen und ein Präsidialsystem einführen, das ihm umfassende Vollmachten verleihen sollte. Also schickte er seine Ministerinnen und Minister nach Europa, um dort Propaganda zu machen. Deutschland und die Niederlande sagten „Nein“ und erteilten keine Erlaubnis. Erdoğan reagierte scharf: „Das sind Faschisten, das sind Überbleibsel der Nazis.“ Ankara beschloss, das Verbot zu durchbrechen. Als der Flug des Außenministers gestrichen wurde, versuchte die Familienministerin, auf dem Landweg nach Rotterdam zu gelangen. Die niederländische Polizei riegelte die Straße ab. Bei Zusammenstößen zwischen Demonstrierenden und Polizei wurden sieben Menschen verletzt. Die Ministerin wurde zunächst zur unerwünschten Person erklärt und dann des Landes verwiesen. In der Türkei empfing man sie wie eine Heldin und nannte sie, in Anlehnung an eine legendäre Volksheldin aus dem Befreiungskampf, „die Nene Hatun unseres Jahrhunderts“.

Ihr Name: Fatma Betül Sayan Kaya, mit jeweils einem Diplom als Ingenieurin und Ärztin, einst Beraterin des Ministerpräsidenten Erdoğan, dann Abgeordnete. 2018 gab sie das Ministeramt ab, blieb aber stellvertretende Vorsitzende der AKP. Mit ihr machten auch ihre Geschwister Karriere im Staatsapparat: Die ältere Schwester wurde Botschafterin, eines ihrer Geschwister saß im Stadtrat, ein anderes wurde stellvertretender Verkehrsminister. Die Sayans galten als eine der privilegiertesten Familien des Systems Erdoğan.

Wohl mit dem Selbstbewusstsein, das ihr diese Stellung gab, stieg Kaya an der Börse ein. Im vergangenen April soll sie 1,432 Millionen Dollar in ausgewählte Aktien investiert haben. Im September, kurz bevor der Fonds zusammenbrach, zog sie 28 Millionen Dollar wieder ab. Ein Gewinn von 2000 Prozent in fünf Monaten, in Dollar gerechnet. Widerlegen konnte sie die Vorwürfe bislang nicht. Die „Fondskrise“, die im September platzte, gilt heute als einer der größten Raubzüge in der Geschichte der Republik. Der Oppositionsführer beziffert den Schaden auf 110 Milliarden Dollar. 

Als der Skandal aufflog, saß Kaya mit Erdoğan in New York bei den Vereinten Nationen. Ohne die Opposition wäre ihre Spekulation womöglich nie ans Licht gekommen. Erdoğan versuchte zunächst, sie zu schützen. Doch die Krise hatte vor allem seine eigenen Anhängerinnen und Anhänger getroffen, selbst die regierungstreue Presse war empört. Vergangene Woche tat Erdoğan etwas, das er noch nie getan hatte: Er opferte jemanden aus seinem Team. Neun Stunden lang wurde Kaya von Staatsanwälten vernommen, die ihm treu ergeben sind. Anschließend schickten sie die ebenso ergebenen Richter in Untersuchungshaft. 

Die einen sehen darin den Anfang eines Skandals, der weiter wachsen und am Ende bis in die Nähe der Präsidentenfamilie reichen wird. Die anderen halten es für ein Manöver, das die Wut besänftigen soll, für einen Vertuschungsversuch. Ich glaube, entscheidend wird sein, ob der Zorn der Öffentlichkeit anhält. Doch allein die Tatsache, dass Erdoğan eine Ministerin opfert, die einst als „Heldin des Jahrhunderts“ gefeiert wurde, zeigt: Seine Macht reicht nicht mehr aus, um die Korruption zu vertuschen, die inzwischen für alle sichtbar ist.

IN EIGENER SACHE:


Als ich nach Berlin zog, führte mich der Vermieter durch die Wohnung. Vor dem Mülleimer blieb er stehen, offenbar in der Annahme, ich sei mit solchen Dingen nicht vertraut, und erklärte: „Wir trennen hier den Müll. Plastik kommt hierhin, alles andere dorthin.“ Ich lächelte: „Ich weiß. Das Plastik, das hier gesammelt wird, landet nämlich direkt in meiner Heimat.

Die Türkei gilt seit Jahren als Plastikmüllhalde Europas. Internationalen Umweltberichten zufolge ist sie der größte Abnehmer von Plastikmüll, allein aus der EU kommen jedes Jahr mehr als 500.000 Tonnen. Weil es im Land keine Kontrolle mehr gibt, wird bekanntermaßen ein Teil davon verbrannt, ein anderer landet an den Küsten des Mittelmeers. Ausgerechnet an diesem Mittelmeer beginnt in dieser Woche einer der wichtigsten Umweltgipfel der Welt, die UN-Klimakonferenz COP31.

Zu den Sponsoren gehören auch Unternehmen, die in der Türkei für die größte Umweltverschmutzung verantwortlich sind. Und zur Eröffnung sprechen jene, die ihnen das erlaubt haben. In dieser Woche erscheinen Texte und Interviews von mir, die diese Doppelmoral offenlegen. Darauf möchte ich hier schon einmal hinweisen.

Ich wünsche Ihnen allen eine gute Woche!

Sevgili dostlar,

2017 yılıydı. Türkiye’de anayasa değişikliği referandumu vardı. Erdoğan parlamenter sistemden tam yetkili başkanlık sistemine geçmeye hazırlanıyordu. Her bir oy kıymetliydi. O yüzden bakanlarını Avrupa’ya gönderip propaganda yapmak istedi. Almanya ve Hollanda “Hayır” dedi, izin vermedi. Erdoğan’ın tepkisi sert oldu: “Bunlar faşist, bunlar Nazi kalıntısı…“ Ankara yasağı delme kararı aldı. Dışişleri Bakanı’nın uçağı iptal edilince Aile Bakanı karayoluyla Rotterdam’a gitmeye çalıştı. Hollanda polisi bakanın geçeceği yolu trafiğe kapattı. Protestocularla polis arasındaki gerilimde yedi kişi yaralandı. Bakan, önce “istenmeyen kişi” ilan edildi, sonra da sınırdışı edildi. Türkiye’de kahramanlar gibi karşılandı ve ona Kurtuluş Savaşı’nın ünlü kadın kahramanına atfedilen sıfatla “Bu yüzyılın Nene Hatun’u” denildi.

O bakanın adı Fatma Betül Sayan Kaya idi. Hem mühendislik, hem tıp diploması vardı. Başbakanlığı döneminde Erdoğan’ın danışmanıydı. Sonra milletvekili olmuştu. 2018’de bakanlıktan ayrıldı, ama AKP’nin Genel Başkan Yardımcısı olarak görevini sürdürdü. Kendisiyle birlikte kardeşleri de bürokraside tırmanmıştı: Ablası büyükelçi, bir kardeşi belediye meclis üyesi, diğer kardeşi Ulaştırma Bakanlığı’nda bakan yardımcısıydı. Erdoğan iktidarının en ayrıcalıklı ailelerinden biri sayılıyorlardı. Muhtemelen bunun verdiği özgüvenle 

borsaya girdi: Yalanlayamadığı iddiaya göre geçen Nisan ayında belli hisselere 1 milyon 432 bin dolar yatırdı, Eylül ayında fon batmadan hemen önce, 28 milyon dolar olarak parasını geri aldı. Dolar bazında 5 ayda yüzde 2000 kazanç elde etmişti. Sonunda Eylül’de patlayan “fon krizi” (ana muhalefet liderinin verdiği rakama göre) 110 milyar dolarlık bir maliyetle Cumhuriyet tarihinin en büyük vurgunlarından biri olarak kayda geçti. Skandal patladığında Fatma Betül Sayan Kaya, Erdoğan’la New York’ta, Birleşmiş Milletler toplantısındaydı. Muhalefet, borsa spekülasyonunu ortaya çıkarmasa, belki de hiç deşifre olmayacaktı. Erdoğan, önce kendisini korumaya çalıştı, ancak fon krizi, en çok kendi taraftarlarını vurmuş, kendisine yandaş basında bile büyük tepkiye yol açmıştı. Geçen hafta daha önce hiç yapmadığı bir şey yaptı ve ekibinden birini feda etti: Kaya, Erdoğan’a sadık savcılara dokuz saat ifade verip Erdoğan’a sadık yargıçlarca tutuklandı. Kimilerine göre bu, gidecek büyüyecek ve sonu Erdoğan’ın ailesine yakın isimlere uzanacak bir büyük skandalın ilk düğümü; kimilerine göre ise, tepkileri yatıştırmaya dönük bir geçici önlem; bir örtbas denemesi… Sanırım sonucu kamuoyunun öfkesinin sürüp sürmemesi belirleyecek. Ancak Erdoğan’ın daha önce “yüzyılın kahramanı” ilan edilmiş bir bakanını kurban etmesi bile, gücünün artık ortalığa saçılan yolsuzlukları örtmeye yetmediğinin göstergesi…

BİZDEN HABERLER: 

Berlin’e taşındığımda, kiraladığım evin sahibi, daireyi gezdirirken çöpü açmış ve (herhalde bu konulara “yabancı” olduğumu düşünerek) “Çöpleri ayrıştırıyoruz; plastikler buraya, diğerleri şuraya” demişti. Ben de, “Biliyorum, çünkü orada toplanan plastikler doğruca benim ülkeme gidiyor” diye gülümsemiştim. 

Türkiye, uzun yıllardır, “Avrupa’nın plastik çöplüğü” olarak biliniyor. Uluslararası çevre raporlarına göre, “plastik çöplerin en büyük alıcısı” olan Türkiye’ye sadece AB’den yılda 500 bin tonun üzerinde plastik atık ihraç ediliyor. Ülkede denetim kalmadığı için bu atıkların bir kısmının yakıldığı, bir kısmının da Akdeniz sahillerine döküldüğü biliniyor. İşte o Akdeniz, bu hafta dünyanın en önemli çevre zirvelerinden birine, COP31 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na ev sahipliği yapacak.  

Zirvenin sponsorlarının bir kısmı, Türkiye’de çevreye en büyük zararı vermiş şirketler; zirvenin açılışında konuşacak olanlar ise, o şirketlere çevreyi tahrip etmesi için izin verenler. Bu ikiyüzlülüğü vurgulayan yazı ve röportajlarım bu hafta yayınlanacaktır; bir kez de buradan dikkat çekmek istedim.

Hepinize iyi haftalar.